پیشگیری از چاقی در کودکان؛ بدون رژیم و فشار
پیشگیری از کودکی شروع میشود.
پیشگیری از چاقی کودک به معنای قرار دادن او در رژیم غذایی سخت یا نگرانی دائمی درباره وزنش نیست. هدف، ایجاد سبک زندگی سالم و پایدار است؛ سبکی که تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، خواب کافی و رابطه سالم با غذا را دربرگیرد.
مهمتر از همه، کودک نباید احساس کند ارزش او به وزن یا ظاهر بدنش وابسته است.
خانواده مهمترین الگوست
کودک بیشتر از آنچه میشنود، از آنچه در خانه میبیند یاد میگیرد.
اگر خانواده:
- غذای متنوع مصرف کند،
- آب را نوشیدنی اصلی بداند،
- فعالیت بدنی داشته باشد،
- وعدههای غذایی منظم داشته باشد،
- و زمان صفحهنمایش را مدیریت کند،
کودک نیز احتمالاً همین الگو را راحتتر میآموزد.
به جای اینکه فقط برای کودک قانون بگذاریم، بهتر است عادتهای سالم را خانوادگی کنیم.
غذا را دشمن کودک نکنیم
برای پیشگیری از اضافهوزن، لازم نیست خوراکیهای شیرین یا فستفود را کاملاً ممنوع کنیم.
مهمتر این است که کودک یاد بگیرد غذاهای متنوع بخورد و خوراکیهای کمارزش غذایی جای وعدههای اصلی را نگیرند.
همچنین نباید کودک را مجبور به تمام کردن بشقاب کنیم. بهتر است به او کمک کنیم نشانههای گرسنگی و سیری بدنش را بشناسد.
جملههایی مانند «اگر این را بخوری، چاق میشوی» یا «تو زیادی غذا میخوری» مناسب نیستند و میتوانند رابطه کودک با غذا و بدنش را تحت تأثیر قرار دهند.
حرکت را وارد زندگی روزمره کنیم
فعالیت بدنی فقط ورزش حرفهای نیست.
بازی در پارک، پیادهروی، دوچرخهسواری، دویدن، بازی با توپ و فعالیتهای خانوادگی همگی فرصت حرکت ایجاد میکنند.
بهتر است کودک فعالیتی را انتخاب کند که از آن لذت میبرد. هدف، ساختن عادت به حرکت است، نه مجبور کردن کودک به ورزش برای کاهش وزن.
خواب و صفحهنمایش را جدی بگیریم
سبک زندگی کمتحرک و خواب نامناسب میتواند با افزایش خطر اضافهوزن همراه باشد.
برای کودک برنامهای متعادل در نظر بگیریم که در آن جای کافی برای:
خواب، بازی، فعالیت بدنی، غذا خوردن، ارتباط خانوادگی و استفاده متعادل از صفحهنمایش
وجود داشته باشد.
بهتر است زمان غذا خوردن نیز تا حد امکان از تلویزیون و تلفن همراه جدا باشد.
درباره وزن کودک با احتیاط صحبت کنیم
بدن کودکان در دوره رشد دائماً تغییر میکند و وزن مناسب نیز به عواملی مانند سن، قد، جنسیت و روند رشد بستگی دارد.
بنابراین نباید کودک را با همسالان یا خواهر و برادرهایش مقایسه کرد.
اگر درباره وزن یا رشد کودک نگرانی وجود دارد، ارزیابی باید توسط پزشک یا متخصص مربوط انجام شود؛ نه بر اساس ظاهر کودک یا مقایسه با دیگران.
پیشگیری بدون شرم و سرزنش
اگر کودک اضافهوزن دارد، گفتن جملاتی مانند:
«باید کمتر بخوری.» «چرا اینقدر میخوری؟» «ببین چاق شدی.»
کمککننده نیست.
بهتر است تغییرها برای کل خانواده تعریف شوند:
«بیایید در خانه بیشتر پیادهروی کنیم.»
«بیایید آب بیشتری بخوریم و نوشیدنی شیرین را کمتر کنیم.»
این روش هم سالمتر است و هم کودک را در معرض شرمندگی قرار نمیدهد.
چند عادت ساده و مؤثر
برای شروع، لازم نیست همه چیز را یکباره تغییر دهید. چند عادت کوچک انتخاب کنید:
- آب را نوشیدنی اصلی خانواده قرار دهید.
- در بیشتر وعدهها از مواد غذایی متنوع استفاده کنید.
- میوه و سبزی را در دسترس کودک قرار دهید.
- زمان مشخصی برای بازی و فعالیت بدنی داشته باشید.
- خواب منظم را جدی بگیرید.
- غذا را به عنوان جایزه یا تنبیه استفاده نکنید.
- کودک را درباره وزن و ظاهرش سرزنش نکنید.
چه زمانی باید از متخصص کمک گرفت؟
اگر وزن کودک بهطور قابل توجهی تغییر کرده، رشد او غیرعادی به نظر میرسد یا درباره تغذیه و فعالیت او نگرانی جدی دارید، بهتر است با پزشک کودک یا متخصص تغذیه کودکان مشورت کنید.
رژیم غذایی کودک بدون ارزیابی تخصصی و بهویژه رژیمهای محدودکننده، انتخاب مناسبی نیست.
جمعبندی
پیشگیری از چاقی کودک با ترساندن او از غذا یا وزن شروع نمیشود؛ با ساختن خانهای سالمتر شروع میشود.
تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، خواب کافی و عادتهای خانوادگی سالم، پایههای اصلی این مسیر هستند.
و مهمتر از همه:
هدف، تربیت کودک لاغر نیست؛ هدف، تربیت کودکی سالم است که رابطهای متعادل با غذا، بدن و فعالیت داشته باشد.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال