زمان استفاده از صفحهنمایش؛ چقدر برای کودک کافی است؟
زمان استفاده از صفحهنمایش؛ کیفیت مهمتر از تعداد ساعتهاست!
امروزه صفحهنمایشها همه جا هستند؛ تلفن همراه، تبلت، تلویزیون، رایانه و حتی ساعتهای هوشمند. کودکان نیز از سنین پایین با این فناوریها آشنا میشوند.
برای بسیاری از والدین این سؤال مطرح است:
«فرزندم روزانه چند ساعت میتواند از صفحهنمایش استفاده کند؟»
پاسخ این سؤال فقط به تعداد ساعتها محدود نمیشود. آنچه کودک میبیند، دلیل استفاده از صفحهنمایش و تعادل آن با سایر فعالیتهای روزانه، به همان اندازه اهمیت دارد.
هدف این نیست که فناوری را از زندگی کودک حذف کنیم، بلکه باید به او یاد بدهیم چگونه از آن به شکل سالم و متعادل استفاده کند.
چرا مدیریت زمان صفحهنمایش اهمیت دارد؟
استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال میتواند فرصت انجام فعالیتهای مهمی مانند بازی، خواب، کتابخوانی، ورزش و ارتباط با خانواده را کاهش دهد.
در برخی کودکان، استفاده طولانیمدت از صفحهنمایش ممکن است با مشکلاتی مانند:
- کاهش فعالیت بدنی
- اختلال در خواب
- کاهش تمرکز
- تحریکپذیری
- وابستگی به وسایل دیجیتال
همراه باشد.
البته این مشکلات معمولاً زمانی بیشتر دیده میشوند که استفاده از صفحهنمایش بدون برنامه و بدون نظارت باشد.
آیا همه زمانهای استفاده یکسان هستند؟
خیر.
تماشای یک فیلم آموزشی همراه با والدین، با ساعتها جابهجا شدن میان ویدئوهای کوتاه یا بازیهای پرهیجان یکسان نیست.
به همین دلیل، بهتر است علاوه بر مدت زمان استفاده، به این موارد نیز توجه کنیم:
- محتوای مناسب سن کودک
- هدف استفاده (آموزش، سرگرمی یا ارتباط)
- حضور و همراهی والدین
- میزان تحرک و بازی کودک در طول روز
چگونه زمان استفاده از صفحهنمایش را مدیریت کنیم؟
قوانین مشخصی داشته باشید
کودکان زمانی راحتتر قوانین را میپذیرند که از قبل درباره آنها صحبت شده باشد.
برای مثال:
- استفاده از موبایل هنگام غذا خوردن ممنوع است.
- قبل از خواب از صفحهنمایش استفاده نمیشود.
- بعد از انجام تکالیف و فعالیتهای روزانه، زمان مشخصی برای سرگرمی دیجیتال وجود دارد.
ثبات در اجرای قوانین، از سختگیریهای ناگهانی مؤثرتر است.
الگوی خوبی باشید
اگر والدین بیشتر زمان حضور در خانه را با تلفن همراه سپری کنند، طبیعی است که کودک نیز همین رفتار را تقلید کند.
گاهی بهترین راه آموزش، کنار گذاشتن موبایل و گفتوگو، بازی یا کتاب خواندن در کنار کودک است.
جایگزینهای جذاب فراهم کنید
گاهی کودک فقط به این دلیل سراغ صفحهنمایش میرود که گزینه دیگری برای سرگرمی ندارد.
بازیهای خانوادگی، نقاشی، کتاب، ورزش، کاردستی یا بازی در فضای باز، میتوانند نیاز او به سرگرمی و هیجان را به شکل سالمتری پاسخ دهند.
از خاموش کردن ناگهانی خودداری کنید
اگر زمان استفاده به پایان رسید، بهتر است چند دقیقه قبل به کودک اطلاع دهید.
برای مثال بگویید:
«پنج دقیقه دیگر زمان استفاده تمام میشود، بعد با هم شام میخوریم.»
این کار باعث میشود پایان دادن به استفاده از صفحهنمایش با مقاومت کمتری همراه باشد.
چه زمانی باید نگران شویم؟
اگر کودک:
- بیشتر وقت آزاد خود را فقط با صفحهنمایش میگذراند،
- هنگام قطع شدن اینترنت یا جمع کردن گوشی به شدت عصبانی میشود،
- خواب، درس یا روابطش با خانواده تحت تأثیر قرار گرفته است،
- دیگر به بازی، ورزش یا دیدار با دوستان علاقه نشان نمیدهد،
بهتر است شیوه استفاده او از وسایل دیجیتال را جدیتر بررسی کنید و در صورت نیاز از متخصص کمک بگیرید.
از نگاه حقوق کودک
کودکان حق دارند از فناوری برای یادگیری، ارتباط و سرگرمی استفاده کنند، اما در عین حال حق دارند از خواب کافی، بازی، فعالیت بدنی، ارتباط با خانواده و رشد سالم نیز برخوردار باشند. مسئولیت والدین و مربیان این است که میان این نیازها تعادل برقرار کنند و محیطی ایمن برای استفاده از فناوری فراهم آورند.
یک تمرین برای امروز
امروز همراه با فرزندتان یک «قرارداد خانوادگی استفاده از صفحهنمایش» تهیه کنید.
لازم نیست طولانی باشد. فقط سه قانون ساده را با هم بنویسید؛ برای مثال:
- هنگام غذا خوردن از موبایل استفاده نمیکنیم.
- یک ساعت قبل از خواب صفحهنمایش را کنار میگذاریم.
- هر روز زمانی را به بازی، کتاب خواندن یا فعالیت بدنی اختصاص میدهیم.
وقتی کودک در تعیین قوانین مشارکت داشته باشد، احتمال پایبندی او به آنها بیشتر خواهد بود.
جمعبندی
صفحهنمایش بخشی از زندگی امروز کودکان است و حذف کامل آن نه ممکن است و نه ضروری. آنچه اهمیت دارد، استفاده آگاهانه، متعادل و متناسب با سن کودک است.
والدین و مربیان با تعیین قوانین روشن، انتخاب محتوای مناسب، ایجاد فرصت برای بازی و تعامل با خانواده و مهمتر از همه، الگوی خوب بودن، میتوانند به کودکان کمک کنند تا رابطهای سالم با دنیای دیجیتال داشته باشند.
به یاد داشته باشیم، ارزشمندترین لحظههای کودکی پشت صفحهنمایش شکل نمیگیرند؛ بلکه در بازی، گفتوگو، تجربه، کتاب خواندن و بودن در کنار کسانی که دوستشان دارند، ساخته میشوند.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال