تمرکز در کودکان؛ چگونه به فرزندمان کمک کنیم بهتر تمرکز کند؟
تمرکز؛ مهارتی که بهتدریج رشد میکند!
بسیاری از والدین میگویند:
«فرزندم اصلاً تمرکز ندارد.»
یا
«پنج دقیقه هم نمیتواند روی یک کار بماند.»
واقعیت این است که تمرکز، مهارتی نیست که کودکان از بدو تولد بهطور کامل داشته باشند. همانطور که راه رفتن یا صحبت کردن به زمان نیاز دارد، توانایی تمرکز کردن نیز بهتدریج و با رشد کودک شکل میگیرد.
بنابراین، نباید از یک کودک انتظار داشته باشیم مانند یک بزرگسال، مدت طولانی بدون خستگی یا حواسپرتی روی یک فعالیت بماند.
چرا بعضی کودکان زود حواسشان پرت میشود؟
حواسپرتی همیشه به معنای وجود یک مشکل نیست.
گاهی علت آن کاملاً طبیعی است؛ مانند:
- سن پایین کودک
- خستگی یا کمبود خواب
- گرسنگی
- محیط شلوغ و پر از محرک
- علاقه نداشتن به فعالیت
- نگرانی یا استرس
البته اگر مشکل تمرکز شدید، طولانیمدت و در بخشهای مختلف زندگی کودک دیده شود، بهتر است با متخصص مشورت شود.
چگونه تمرکز کودک را تقویت کنیم؟
محیط آرامی برای فعالیت فراهم کنید
اگر هنگام انجام تکلیف یا مطالعه، تلویزیون روشن باشد، تلفن همراه در دسترس باشد یا افراد مدام رفتوآمد کنند، تمرکز کودک بهراحتی از بین میرود.
یک محیط آرام، نور مناسب و میز مرتب میتواند به افزایش تمرکز کمک کند.
زمان فعالیت را کوتاه کنید
از کودک انتظار نداشته باشید یک ساعت بدون وقفه درس بخواند.
بهتر است فعالیتهای طولانی را به بخشهای کوتاهتر تقسیم کنید و بین آنها چند دقیقه استراحت در نظر بگیرید.
برای کودکان، کیفیت تمرکز مهمتر از طول مدت آن است.
بازیهایی که تمرکز را تقویت میکنند
بازی یکی از بهترین راههای افزایش تمرکز است.
فعالیتهایی مانند:
- پازل
- لگو
- جورچین
- پیدا کردن تفاوت تصاویر
- بازیهای حافظه
- نقاشی
- ساختن کاردستی
به کودک کمک میکنند مدت بیشتری روی یک فعالیت بماند.
خواب و فعالیت بدنی را جدی بگیرید
کودکی که خواب کافی ندارد یا فرصت بازی و تحرک ندارد، معمولاً سختتر میتواند تمرکز کند.
فعالیت بدنی منظم، بازی در فضای باز و خواب کافی، نقش مهمی در عملکرد ذهنی کودک دارند.
اجازه دهید یک کار را تمام کند
گاهی ما مدام فعالیت کودک را قطع میکنیم:
«بیا غذا بخور.»
«اول این را انجام بده.»
«زودتر تمامش کن.»
اگر فعالیت فوری نیست، اجازه دهید کودک کارش را کامل کند. این کار به او یاد میدهد توجه خود را تا پایان روی یک موضوع حفظ کند.
آیا استفاده زیاد از صفحهنمایش بر تمرکز اثر دارد؟
استفاده بیش از حد از تلفن همراه، تبلت یا بازیهای دیجیتال پرهیجان میتواند عادت به دریافت محرکهای سریع را افزایش دهد و تمرکز بر فعالیتهای آرامتر، مانند مطالعه یا نقاشی، را برای برخی کودکان دشوارتر کند.
به همین دلیل، بهتر است میان استفاده از صفحهنمایش، بازی آزاد، مطالعه، فعالیت بدنی و استراحت تعادل برقرار شود.
چه کارهایی کمکی به تمرکز نمیکند؟
گاهی والدین برای افزایش تمرکز، ناخواسته فشار بیشتری به کودک وارد میکنند.
جملههایی مانند:
- «چرا حواست جمع نیست؟»
- «تو هیچوقت تمرکز نداری.»
- «باز هم حواست پرت شد!»
معمولاً فقط اضطراب کودک را بیشتر میکنند.
بهتر است به جای برچسب زدن، شرایطی فراهم کنیم که تمرکز برای او آسانتر شود.
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
اگر کودک:
- در بیشتر فعالیتها به سختی تمرکز میکند،
- این مشکل در خانه، مدرسه و محیطهای دیگر دیده میشود،
- یادگیری یا روابط او را تحت تأثیر قرار داده است،
- یا معلم نیز بارها این موضوع را مطرح کرده است،
بهتر است برای ارزیابی دقیقتر با روانشناس کودک یا متخصص رشد مشورت کنید.
از نگاه حقوق کودک
هر کودک حق دارد در محیطی آرام، امن و متناسب با نیازهای رشدی خود یاد بگیرد. انتظارهای غیرواقعبینانه یا فشار بیش از حد برای عملکرد کامل، میتواند یادگیری را برای کودک دشوار کند.
احترام به تفاوتهای فردی و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد مهارتهایی مانند تمرکز، بخشی از حمایت از حق آموزش و رشد سالم کودک است.
یک تمرین برای امروز
امروز یک فعالیت مورد علاقه فرزندتان، مانند نقاشی، لگو یا پازل، را انتخاب کنید.
زمان بگیرید و ببینید او بدون وقفه چند دقیقه روی آن تمرکز میکند. دفعه بعد، فقط دو یا سه دقیقه بیشتر برای همان فعالیت در نظر بگیرید.
به جای مقایسه با دیگران، پیشرفت او را با عملکرد قبلی خودش مقایسه کنید.
جمعبندی
تمرکز، مهارتی است که با رشد، تمرین و فراهم شدن شرایط مناسب تقویت میشود. بیشتر کودکان برای حفظ توجه به محیطی آرام، خواب کافی، بازی، فعالیت بدنی و حمایت والدین نیاز دارند.
به جای اینکه از کودک انتظار تمرکز کامل و همیشگی داشته باشیم، بهتر است قدمبهقدم این مهارت را در او پرورش دهیم.
به یاد داشته باشیم کودکی که امروز فرصت دارد با آرامش روی یک بازی، کتاب یا فعالیت مورد علاقهاش تمرکز کند، فردا نیز برای یادگیری، حل مسئله و رسیدن به هدفهایش آمادگی بیشتری خواهد داشت.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال