اضطراب مدرسه؛ وقتی کودک از رفتن به مدرسه میترسد
اضطراب مدرسه؛ نگرانیای که نباید نادیده گرفته شود!
صبح است و زمان رفتن به مدرسه رسیده، اما کودک بهانه میآورد، دلدرد دارد، گریه میکند یا مدام میگوید: «نمیخواهم به مدرسه بروم.»
بسیاری از والدین این صحنه را تجربه کردهاند. گاهی این رفتارها فقط به روزهای اول مدرسه محدود میشود و بهتدریج از بین میرود، اما در بعضی کودکان اضطراب مدرسه شدیدتر است و اگر به آن توجه نشود، میتواند بر یادگیری، روابط اجتماعی و اعتمادبهنفس آنها تأثیر بگذارد.
خبر خوب این است که با شناخت علت نگرانی کودک و همراهی درست والدین و مدرسه، معمولاً میتوان این اضطراب را کاهش داد.
اضطراب مدرسه چیست؟
اضطراب مدرسه، احساس نگرانی، ترس یا ناراحتی کودک نسبت به رفتن به مدرسه یا حضور در آن است.
این اضطراب ممکن است در آغاز سال تحصیلی، هنگام تغییر مدرسه، پس از یک تعطیلات طولانی یا حتی بعد از یک اتفاق ناخوشایند در مدرسه ایجاد شود.
اضطراب مدرسه با تنبلی یا لجبازی تفاوت دارد. کودکی که مضطرب است، معمولاً واقعاً احساس ناراحتی میکند و به حمایت نیاز دارد، نه سرزنش.
نشانههای اضطراب مدرسه
هر کودک ممکن است اضطراب خود را به شکل متفاوتی نشان دهد، اما برخی نشانههای رایج عبارتاند از:
- گریه یا مقاومت هنگام رفتن به مدرسه
- دلدرد، سردرد یا تهوع بدون علت پزشکی مشخص
- بیخوابی یا کابوس در شب قبل از مدرسه
- نگرانی زیاد درباره معلم، امتحان یا همکلاسیها
- چسبیدن بیش از حد به والدین
- بیحوصلگی یا تحریکپذیری
اگر این نشانهها برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، بهتر است موضوع جدی گرفته شود.
چرا بعضی کودکان دچار اضطراب مدرسه میشوند؟
دلایل این موضوع در کودکان مختلف، متفاوت است.
برای مثال:
- ترس از جدا شدن از والدین
- نگرانی درباره پیدا کردن دوست
- تجربه زورگویی یا تمسخر
- نگرانی از اشتباه کردن یا نمره گرفتن
- تغییر مدرسه یا معلم
- کمالگرایی یا اعتمادبهنفس پایین
بنابراین قبل از هر اقدامی، بهتر است علت اصلی نگرانی کودک را پیدا کنیم.
چگونه به کودک کمک کنیم؟
به احساسش احترام بگذارید
اگر کودک میگوید از مدرسه میترسد، نگویید:
«این که ترس ندارد.»
یا
«بچه که نباید بترسد.»
بهتر است بگویید:
«میفهمم که نگرانی. دوست داری دربارهاش با هم صحبت کنیم؟»
وقتی کودک احساس کند شنیده میشود، راحتتر درباره مشکلش حرف میزند.
برنامه صبح را آرامتر کنید
عجله، دیر بیدار شدن یا تنشهای صبحگاهی، اضطراب کودک را بیشتر میکند.
سعی کنید شب قبل، کیف و لباسها آماده باشند تا صبح با آرامش بیشتری آغاز شود.
با مدرسه در ارتباط باشید
اگر اضطراب کودک ادامه دارد، با معلم یا مشاور مدرسه صحبت کنید.
گاهی یک تغییر کوچک، مانند نشستن کنار یک دوست یا حمایت بیشتر معلم، میتواند احساس امنیت کودک را افزایش دهد.
موفقیتهای کوچک را ببینید
اگر کودک امروز بدون گریه وارد مدرسه شد یا توانست یک روز را با آرامش بگذراند، او را تشویق کنید.
تمرکز بر پیشرفتهای کوچک، اعتمادبهنفس او را افزایش میدهد.
از انتقال اضطراب خودداری کنید
گاهی والدین، ناخواسته نگرانیهای خود را به کودک منتقل میکنند.
اگر شما با آرامش از مدرسه صحبت کنید، احتمال اینکه کودک نیز احساس امنیت بیشتری داشته باشد، بیشتر خواهد بود.
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
اگر اضطراب مدرسه:
- چند هفته ادامه پیدا کند،
- باعث غیبتهای مکرر شود،
- زندگی روزمره کودک را مختل کند،
- یا با علائم شدید جسمی و عاطفی همراه باشد،
بهتر است از روانشناس کودک یا مشاور متخصص کمک بگیرید.
دریافت کمک بهموقع، میتواند از عمیقتر شدن مشکل پیشگیری کند.
از نگاه حقوق کودک
هر کودک حق دارد در محیطی امن، حمایتگر و عاری از ترس آموزش ببیند. مدرسه باید جایی باشد که کودک در آن احساس احترام، امنیت و پذیرش کند. همکاری خانواده و مدرسه برای کاهش اضطراب کودک، بخشی از حمایت از حق او برای آموزش و رشد سالم است.
یک تمرین برای امروز
امشب، پیش از خواب، از فرزندتان بپرسید:
«اگر قرار باشد فردا فقط یک اتفاق خوب در مدرسه بیفتد، دوست داری آن اتفاق چه باشد؟»
درباره پاسخ او گفتوگو کنید و اگر نگرانی خاصی دارد، بدون قضاوت به حرفهایش گوش دهید.
گاهی همین چند دقیقه گفتوگو، اضطراب کودک را کمتر میکند.
جمعبندی
اضطراب مدرسه، تجربهای نسبتاً رایج در دوران کودکی است و به معنای ضعیف بودن یا لجبازی کودک نیست. بیشتر کودکان با حمایت، صبوری و همراهی والدین و مدرسه، بهتدریج با محیط جدید سازگار میشوند.
آنچه بیش از هر چیز به کودک کمک میکند، این است که بداند احساساتش جدی گرفته میشود و در این مسیر تنها نیست.
به یاد داشته باشیم، کودکی که با احساس امنیت وارد مدرسه میشود، با آرامش بیشتری یاد میگیرد، دوست پیدا میکند و از تجربه آموزش لذت میبرد.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال