کودکانی که کتاب دوست ندارند؛ چگونه علاقه به مطالعه را در آنها ایجاد کنیم؟
کودکانی که کتاب دوست ندارند؛ آیا واقعاً از کتاب متنفرند؟
«هر کاری میکند جز کتاب خواندن.»
«اگر جلویش کتاب بگذارم، چند دقیقه بعد سراغ اسباببازی یا تلویزیون میرود.»
«فکر میکنم فرزندم اصلاً اهل مطالعه نیست.»
این نگرانی را بسیاری از والدین تجربه میکنند. اما خبر خوب این است که اغلب کودکانی که به کتاب علاقه نشان نمیدهند، از کتاب متنفر نیستند؛ بلکه هنوز کتاب مناسب خود را پیدا نکردهاند یا تجربه لذتبخشی از کتابخوانی نداشتهاند.
علاقه به مطالعه، مانند بسیاری از عادتهای خوب، بهتدریج شکل میگیرد و نیاز به زمان، صبر و همراهی والدین دارد.
چرا بعضی کودکان کتاب را دوست ندارند؟
دلایل مختلفی میتواند باعث بیعلاقگی کودک به مطالعه شود.
برای مثال:
- کتابها متناسب با سن یا علاقه او نیستند.
- مطالعه برایش به یک اجبار تبدیل شده است.
- زمان زیادی را با صفحهنمایش میگذراند.
- هنوز تجربه شیرینی از قصهخوانی نداشته است.
- در خواندن مشکل دارد و از شکست میترسد.
قبل از اینکه کودک را «کتابنخوان» بدانیم، بهتر است دلیل این بیعلاقگی را پیدا کنیم.
چگونه علاقه به کتاب را در کودک ایجاد کنیم؟
از علاقههای او شروع کنید
اگر فرزندتان عاشق دایناسورها، ماشینها، حیوانات، فوتبال یا فضاست، کتابهایی با همین موضوعات برایش انتخاب کنید.
لازم نیست اولین کتابی که میخواند، یک داستان کلاسیک باشد. مهم این است که کتاب، کنجکاوی او را برانگیزد.
کتاب را به اجبار تبدیل نکنید
جملههایی مانند:
«باید هر روز کتاب بخوانی.»
یا
«تا کتاب نخوانی، اجازه بازی نداری.»
معمولاً نتیجه عکس میدهند.
مطالعه زمانی به عادت تبدیل میشود که با احساس خوب همراه باشد، نه با فشار.
با هم کتاب بخوانید
بسیاری از کودکان بهتنهایی علاقهای به کتاب ندارند، اما وقتی پدر، مادر یا مربی کنارشان مینشیند و داستان را با احساس میخواند، از آن لذت میبرند.
گاهی کودک عاشق زمانی میشود که با شما میگذراند، نه فقط خود کتاب.
زمان مطالعه را کوتاه نگه دارید
لازم نیست از همان ابتدا انتظار داشته باشید کودک ۳۰ دقیقه کتاب بخواند.
حتی ۱۰ دقیقه مطالعه یا قصهخوانی روزانه میتواند شروع خوبی باشد.
تداوم، از طولانی بودن مهمتر است.
اجازه دهید خودش کتاب انتخاب کند
وقتی کودک در انتخاب کتاب نقش داشته باشد، احساس مالکیت بیشتری نسبت به آن پیدا میکند.
در کتابفروشی یا کتابخانه از او بخواهید چند کتاب را ورق بزند و خودش یکی را انتخاب کند.
درباره کتاب گفتوگو کنید، نه امتحان
بعد از خواندن کتاب، به جای پرسیدن:
«داستان را فهمیدی؟»
بپرسید:
- «کدام قسمت را بیشتر دوست داشتی؟»
- «اگر جای شخصیت اصلی بودی چه کار میکردی؟»
این گفتوگوها، مطالعه را به تجربهای لذتبخش تبدیل میکنند.
خودتان اهل کتاب باشید
کودکی که هرگز والدینش را در حال مطالعه نمیبیند، سختتر به کتاب علاقهمند میشود.
لازم نیست ساعتها مطالعه کنید؛ حتی خواندن چند صفحه کتاب در حضور کودک، پیام مهمی به او میدهد:
«کتاب، بخشی از زندگی ماست.»
اگر کودک فقط کتابهای تصویری یا کمحجم را دوست دارد چه؟
این کاملاً طبیعی است.
هدف، ایجاد علاقه به مطالعه است، نه خواندن کتابهای طولانی.
کودکی که امروز با کتابهای تصویری ارتباط برقرار میکند، فردا آمادگی بیشتری برای خواندن داستانهای بلند خواهد داشت.
از نگاه حقوق کودک
هر کودک حق دارد به کتابهایی متناسب با سن، علاقه و توانایی خود دسترسی داشته باشد. همچنین حق دارد بدون اجبار و در فضایی آرام، لذت مطالعه را تجربه کند.
وظیفه ما این نیست که کودک را مجبور به کتاب خواندن کنیم؛ بلکه باید شرایطی فراهم کنیم که کتاب، به بخشی دوستداشتنی از زندگی او تبدیل شود.
یک تمرین برای امروز
امروز از فرزندتان فقط یک سؤال بپرسید:
«اگر قرار باشد درباره هر موضوعی یک کتاب داشته باشی، دوست داری درباره چه چیزی باشد؟»
پاسخ او را جدی بگیرید و اگر امکانش را دارید، کتابی درباره همان موضوع پیدا کنید.
گاهی همین انتخاب ساده، آغاز دوستی کودک با کتاب است.
جمعبندی
همه کودکان از همان ابتدا عاشق کتاب نیستند و این موضوع کاملاً طبیعی است. علاقه به مطالعه، به مرور زمان و با تجربههای خوشایند شکل میگیرد.
والدین و مربیان با انتخاب کتابهای متناسب با علاقه کودک، خواندن کتاب در کنار او، پرهیز از اجبار و ایجاد فضایی آرام و صمیمی، میتوانند مسیر دوستی کودک با کتاب را هموار کنند.
به یاد داشته باشیم هدف ما فقط کتاب خواندن نیست؛ هدف این است که کودک، مطالعه را راهی برای کشف دنیا، لذت بردن و یادگیری بداند. اگر این احساس شکل بگیرد، کتابها بهتدریج جای خود را در زندگی او پیدا خواهند کرد.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال