بیخوابی در کودکان؛ چرا بعضی کودکان بهسختی میخوابند؟
بیخوابی در کودکان؛ وقتی خوابیدن به یک چالش هر شب تبدیل میشود
«هر شب حداقل یک ساعت طول میکشد تا بخوابد.»
«چند بار در طول شب بیدار میشود.»
«صبحها به سختی از خواب بیدار میشود و تمام روز بیحوصله است.»
بسیاری از والدین تصور میکنند بیخوابی فقط مشکل بزرگسالان است، اما کودکان نیز ممکن است در به خواب رفتن یا داشتن خواب آرام با مشکل روبهرو شوند.
بیخوابی فقط خسته بودن کودک را به دنبال ندارد؛ بلکه میتواند بر تمرکز، یادگیری، رفتار، رشد جسمی و سلامت روان او نیز اثر بگذارد.
خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، با ایجاد چند عادت ساده میتوان کیفیت خواب کودک را بهبود بخشید.
بیخوابی در کودکان یعنی چه؟
بیخوابی فقط به این معنا نیست که کودک اصلاً نخوابد.
اگر کودک به طور مداوم:
- دیر به خواب برود،
- شبها چندین بار از خواب بیدار شود،
- صبحها با سختی بیدار شود،
- یا خواب او کیفیت مناسبی نداشته باشد،
ممکن است با مشکل بیخوابی روبهرو باشد.
چرا بعضی کودکان دچار بیخوابی میشوند؟
دلایل مختلفی میتوانند باعث اختلال خواب شوند.
عادتهای نادرست قبل از خواب
تماشای تلویزیون، استفاده از تلفن همراه یا بازیهای هیجانانگیز درست قبل از خواب، مغز کودک را فعال نگه میدارد و خوابیدن را دشوار میکند.
برنامه خواب نامنظم
اگر ساعت خواب کودک هر شب تغییر کند، بدن او نمیتواند زمان مشخصی برای استراحت پیدا کند.
این بینظمی، یکی از دلایل شایع بیخوابی است.
استرس و نگرانی
نگرانی درباره مدرسه، امتحان، اختلاف با دوستان یا تغییرات خانوادگی میتواند خواب کودک را مختل کند.
گاهی کودک چیزی از نگرانیهایش نمیگوید، اما آنها را هنگام خواب تجربه میکند.
ترس یا کابوس
ترس از تاریکی، تنهایی یا دیدن کابوسهای مکرر نیز ممکن است باعث شود کودک از خوابیدن اجتناب کند.
بیخوابی چه تأثیری بر کودک دارد؟
کمبود خواب ممکن است باعث شود کودک:
- زودرنج و عصبی باشد.
- تمرکز کمتری داشته باشد.
- در مدرسه عملکرد ضعیفتری نشان دهد.
- زود خسته شود.
- در مدیریت احساساتش مشکل پیدا کند.
- انگیزه کمتری برای بازی و یادگیری داشته باشد.
گاهی والدین تصور میکنند کودک «بیشفعال» شده است، در حالی که علت اصلی، کمبود خواب است.
چگونه به کودک کمک کنیم خواب بهتری داشته باشد؟
ساعت خواب مشخصی تعیین کنید
بدن کودک با نظم، بهتر سازگار میشود.
تلاش کنید هر شب در ساعت تقریباً ثابتی بخوابد و صبحها نیز در زمان مشخصی بیدار شود.
روتین آرامشبخش قبل از خواب ایجاد کنید
فعالیتهایی مانند:
- مسواک زدن
- پوشیدن لباس خواب
- خواندن قصه
- گفتوگوی کوتاه درباره اتفاقهای خوب روز
به کودک کمک میکنند ذهنش برای خواب آماده شود.
صفحهنمایش را کنار بگذارید
حداقل یک ساعت قبل از خواب، استفاده از تلفن همراه، تبلت، بازیهای رایانهای و تلویزیون را متوقف کنید.
نور این وسایل میتواند ترشح هورمون خواب را کاهش دهد.
اتاق خواب را آرام و راحت نگه دارید
نور کم، دمای مناسب و محیطی آرام، خواب کودک را باکیفیتتر میکند.
همچنین بهتر است از انجام بازی یا تکالیف در تخت خواب خودداری شود تا ذهن کودک، تخت را با خواب مرتبط بداند.
نگرانیهای کودک را بشنوید
اگر احساس میکنید بیخوابی او به دلیل نگرانی است، قبل از خواب چند دقیقه برای گفتوگو اختصاص دهید.
گاهی صحبت کردن درباره دغدغههای روز، ذهن کودک را آرامتر میکند.
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
اگر بیخوابی:
- چند هفته ادامه پیدا کند،
- باعث خستگی شدید در طول روز شود،
- همراه با خر و پف شدید یا وقفه تنفسی باشد،
- یا بر یادگیری و رفتار کودک اثر بگذارد،
بهتر است با پزشک یا روانشناس کودک مشورت کنید.
از مصرف خودسرانه داروهای خوابآور برای کودکان نیز باید پرهیز شود.
از نگاه حقوق کودک
استراحت و خواب کافی، یکی از نیازهای اساسی و از حقوق هر کودک است. کودکان برای رشد جسمی، سلامت روان و یادگیری، به خواب باکیفیت نیاز دارند.
ایجاد شرایط مناسب برای خواب، بخشی از مسئولیت والدین و مراقبان در حفظ سلامت و رفاه کودک است.
یک تمرین برای امروز
امشب همراه فرزندتان یک دفتر خواب درست کنید.
برای یک هفته، هر شب ساعت خواب، ساعت بیدار شدن و کیفیت خواب او را یادداشت کنید.
این کار هم به ایجاد نظم کمک میکند و هم اگر لازم باشد به متخصص مراجعه کنید، اطلاعات مفیدی در اختیار او قرار خواهد داد.
جمعبندی
بیخوابی در کودکان، مشکلی است که نباید آن را نادیده گرفت. خواب کافی، نقش مهمی در رشد، یادگیری، تمرکز و تنظیم احساسات کودک دارد و کمبود آن میتواند بر بسیاری از جنبههای زندگی او اثر بگذارد.
خوشبختانه در بسیاری از موارد، با ایجاد برنامه منظم خواب، کاهش استفاده از وسایل دیجیتال، فراهم کردن محیطی آرام و توجه به نگرانیهای کودک، میتوان کیفیت خواب او را بهبود بخشید.
به یاد داشته باشیم که خواب آرام، فقط پایان یک روز نیست؛ بلکه آغاز روزی پرانرژی، شاداب و آماده برای یادگیری و رشد است.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال