فعالیت بدنی کودکان؛ چرا حرکت کردن بخشی از رشد سالم است؟
فعالیت بدنی؛ کودک برای رشد کردن به حرکت نیاز دارد.
کودک برای رشد فقط به غذا و خواب کافی نیاز ندارد.
حرکت کردن، بازی کردن و فعالیت بدنی نیز بخش مهمی از زندگی سالم کودک است.
فعالیت بدنی میتواند به رشد جسمی، تقویت مهارتهای حرکتی، سلامت عمومی، خواب بهتر و احساس شادابی کمک کند.
اما برای فعال بودن کودک لازم نیست حتماً ورزشکار حرفهای باشد.
دویدن در پارک، بازی با توپ، دوچرخهسواری، پیادهروی، بازیهای حرکتی و حتی کمک کردن در بعضی کارهای روزمره نیز میتوانند فرصت حرکت ایجاد کنند.
فعالیت بدنی با ورزش حرفهای فرق دارد
وقتی میگوییم «فعالیت بدنی»، منظور فقط کلاس فوتبال، شنا یا ژیمناستیک نیست.
کودک میتواند با فعالیتهای ساده حرکت کند:
- راه رفتن
- دویدن
- پریدن
- بازی در پارک
- رقصیدن
- دوچرخهسواری
- بازی با توپ
- بازیهای حرکتی خانوادگی
- کوهنوردی یا طبیعتگردی متناسب با شرایط
- بازیهای سنتی و محلی
هدف اصلی، ایجاد عادت به حرکت است؛ نه الزاماً کسب مدال.
چرا فعالیت بدنی برای کودک مهم است؟
فعالیت بدنی منظم میتواند به کودک کمک کند تا:
- مهارتهای حرکتی خود را تقویت کند.
- قدرت و هماهنگی بدنی بهتری پیدا کند.
- انرژی خود را به شکل سالم تخلیه کند.
- فرصت بیشتری برای بازی و ارتباط با دیگران داشته باشد.
- احساس شادابی بیشتری داشته باشد.
- سبک زندگی فعالتری در سالهای بعد داشته باشد.
فعالیت بدنی همچنین میتواند بخشی از زمان نشستن طولانی و کمتحرکی را کاهش دهد.
کودک را مجبور به ورزش نکنیم
اگر کودک از یک ورزش خاص خوشش نمیآید، این به معنای تنبل بودن او نیست.
ممکن است:
- ورزش برایش سخت باشد.
- از فضای رقابتی خوشش نیاید.
- در آن مهارت کافی نداشته باشد.
- محیط کلاس برایش مناسب نباشد.
- فعالیت دیگری را بیشتر دوست داشته باشد.
به جای اینکه بگوییم:
«تو باید ورزش کنی.»
میتوان پرسید:
«دوست داری چه نوع حرکتی را امتحان کنیم؟»
هدف این است که کودک فعالیتی پیدا کند که بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
لذت، مهمتر از رقابت است
رقابت میتواند برای بعضی کودکان جذاب باشد، اما اگر تمام تجربه کودک از ورزش به برد و باخت محدود شود، ممکن است با شکست احساس ناتوانی کند.
بهتر است در کنار نتیجه، روی مواردی مانند:
- تلاش
- پیشرفت
- همکاری
- یادگیری مهارت جدید
- لذت بردن
تأکید کنیم.
گاهی جملهای مانند:
«دیدم امروز نسبت به دفعه قبل بهتر توانستی انجامش بدهی.»
از گفتن «بردی یا باختی؟» مفیدتر است.
والدین بهترین الگو هستند
اگر والدین بیشتر اوقات نشسته باشند و کودک را به ورزش تشویق کنند، احتمالاً پیام چندان قدرتمندی دریافت نمیکند.
فعالیت خانوادگی میتواند ساده باشد:
- پیادهروی بعد از شام
- رفتن به پارک
- دوچرخهسواری
- بازی با توپ
- کوهپیمایی سبک
- رقص و بازی در خانه
کودک از دیدن والدینی که از حرکت لذت میبرند، بیشتر یاد میگیرد.
فعالیت بدنی را به تنبیه تبدیل نکنیم
جملههایی مانند:
«اگر بدرفتاری کنی، باید ده دور بدوی.»
میتواند رابطه کودک با فعالیت بدنی را منفی کند.
حرکت و ورزش بهتر است به عنوان بخشی از زندگی سالم و لذتبخش معرفی شود، نه مجازات.
فعالیت بدنی و صفحهنمایش
بخشی از زمان کودک ممکن است صرف تلویزیون، تلفن همراه، تبلت یا بازیهای رایانهای شود.
هدف این نیست که هر نوع استفاده از صفحهنمایش را حذف کنیم.
مهم این است که در برنامه روزانه کودک، زمان کافی برای خواب، بازی، حرکت، ارتباط خانوادگی و فعالیتهای غیرصفحهای نیز وجود داشته باشد.
میتوان به جای دعوا بر سر موبایل، گزینه جایگزین پیشنهاد کرد:
«بعد از این مرحله بازی، بیا با هم به پارک برویم.»
ورزش مناسب سن کودک
نوع فعالیت باید با سن، توانایی و علاقه کودک متناسب باشد.
برای کودکان کوچکتر، بازیهای حرکتی و فعالیتهایی که به دویدن، پریدن، تعادل و هماهنگی کمک میکنند مناسبترند.
در سنین بالاتر میتوان ورزشهای ساختاریافتهتری مانند شنا، فوتبال، بسکتبال، ژیمناستیک، ورزشهای رزمی یا سایر فعالیتهای مورد علاقه کودک را امتحان کرد.
اگر کودک بیماری، محدودیت حرکتی یا شرایط پزشکی خاصی دارد، انتخاب فعالیت باید با نظر متخصص مربوط انجام شود.
کودک را با بدن و توانایی دیگران مقایسه نکنیم
ممکن است یک کودک سریعتر بدود یا زودتر یک مهارت ورزشی را یاد بگیرد.
این تفاوتها طبیعی هستند.
به جای:
«ببین دوستت چقدر بهتر از تو میدود.»
بگوییم:
«ببین خودت نسبت به ماه قبل چقدر پیشرفت کردهای.»
تمرکز بر پیشرفت شخصی، انگیزه سالمتری ایجاد میکند.
فعالیت بدنی برای همه کودکان است
کودکان با نیازهای ویژه یا محدودیتهای حرکتی نیز حق دارند بازی و فعالیت بدنی داشته باشند.
ممکن است لازم باشد فعالیت یا تجهیزات متناسب با شرایط کودک تغییر کند.
هدف، حذف کودک از فعالیت نیست؛ بلکه باید تا حد امکان راهی برای مشارکت ایمن و لذتبخش او پیدا کرد.
در صورت وجود محدودیت پزشکی، بهتر است برنامه فعالیت با نظر متخصص تنظیم شود.
ایمنی را جدی بگیریم
فعالیت بدنی باید با توجه به سن و شرایط کودک و محیط انجام شود.
استفاده از تجهیزات مناسب، توجه به وضعیت محیط، آموزش قوانین ساده ایمنی و نظارت متناسب با سن کودک اهمیت دارد.
در فعالیتهایی مانند دوچرخهسواری یا برخی ورزشها، تجهیزات حفاظتی مناسب نیز اهمیت ویژهای دارد.
همچنین در هوای بسیار گرم، سرد یا شرایط نامناسب محیطی باید فعالیت متناسب با شرایط تنظیم شود.
خواب و تغذیه را فراموش نکنیم
فعالیت بدنی تنها یکی از اجزای سبک زندگی سالم کودک است.
در کنار آن، کودک به:
- خواب کافی
- تغذیه متعادل
- آب کافی
- زمان استراحت
- بازی آزاد
نیاز دارد.
نباید فعالیت ورزشی آنقدر زیاد شود که کودک همیشه خسته باشد یا خواب و مدرسه او آسیب ببیند.
از فعالیت بدنی برای کاهش وزن کودک استفاده نکنیم
اگر درباره وزن یا رشد کودک نگرانی وجود دارد، نباید ورزش را به ابزار تنبیه یا کاهش وزن تبدیل کنیم.
جملههایی مانند:
«باید ورزش کنی تا چاق نشوی.»
ممکن است تصویر کودک از بدن خودش را تحت تأثیر قرار دهد.
بهتر است فعالیت بدنی با مفاهیمی مانند قدرت، انرژی، سلامت، مهارت و لذت از حرکت معرفی شود.
اگر درباره وزن یا رشد کودک نگرانی وجود دارد، مشورت با پزشک کودک یا متخصص تغذیه میتواند مناسب باشد.
چند ایده ساده برای خانوادههای کموقت
اگر خانواده وقت زیادی ندارد، لازم نیست برنامه پیچیدهای داشته باشد.
میتوان:
۱۰ دقیقه در خانه با موسیقی حرکت کرد.
۱۵ دقیقه پیادهروی خانوادگی داشت.
در مسیرهای کوتاه، در صورت امکان به جای خودرو پیاده رفت.
آخر هفته به پارک رفت.
بازیهای حرکتی خانوادگی انجام داد.
مهمتر از طولانی بودن هر جلسه، تداوم و تبدیل حرکت به بخشی از زندگی روزمره است.
یک چالش خانوادگی هفتگی
یک جدول ساده درست کنید و برای هر روز یک فعالیت حرکتی خانوادگی انتخاب کنید:
شنبه: پیادهروی
یکشنبه: بازی با توپ
دوشنبه: رقص در خانه
سهشنبه: پارک
چهارشنبه: دوچرخهسواری پ
نجشنبه: بازی حرکتی خانوادگی
جمعه: طبیعتگردی یا فعالیت مورد علاقه کودک
هدف جدول، رقابت و امتیاز دادن نیست.
فقط میخواهیم همه اعضای خانواده یادشان باشد که حرکت کردن بخشی از زندگی است.
جمعبندی
فعالیت بدنی برای کودک فقط به معنای ورزش حرفهای یا حضور در کلاسهای ورزشی نیست.
کودک میتواند با بازی، پیادهروی، دویدن، دوچرخهسواری و فعالیتهای ساده روزمره فعال باشد.
مهم این است که حرکت را به تجربهای لذتبخش تبدیل کنیم، کودک را با دیگران مقایسه نکنیم و او را به دلیل عملکرد ورزشی تحت فشار قرار ندهیم.
کودک فعال لزوماً کودکی نیست که بهترین ورزشکار باشد؛ کودکی است که فرصت دارد بدنش را حرکت دهد و از حرکت کردن لذت ببرد.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال