چگونه از فرزندمان در زلزله، سیل و بحرانهای طبیعی محافظت کنیم؟
کودک و بلایای طبیعی؛ آمادگی، امنیت و آرامش!
زلزله، سیل، آتشسوزی، طوفان و دیگر بلایای طبیعی ممکن است ناگهانی اتفاق بیفتند و نظم زندگی خانواده را برای مدتی تغییر دهند.
برای کودک، صدای بلند، تاریکی، جابهجایی، از دست دادن خانه یا وسایل آشنا و دیدن نگرانی بزرگسالان میتواند بسیار ترسناک باشد.
والدین نمیتوانند از وقوع همه حوادث جلوگیری کنند، اما میتوانند با آمادگی قبلی، برنامهریزی و حمایت عاطفی آسیبهای احتمالی را کاهش دهند.
قبل از بحران؛ کودک را آماده کنیم
آمادگی بهتر است بخشی از زندگی خانواده باشد، نه موضوعی که فقط هنگام وقوع حادثه مطرح شود.
با توجه به سن کودک، به او آموزش دهید:
- در زمان حادثه به چه بزرگسالی مراجعه کند.
- اگر از والدین جدا شد، کجا منتظر بماند.
- شماره تلفن والدین یا یک فرد قابل اعتماد را بداند.
- محل امن خانه یا محل تجمع خانواده را بشناسد.
- در شرایط اضطراری از دستورهای بزرگسالان و مسئولان ایمنی پیروی کند.
این آموزشها باید بدون ترساندن کودک و به شکل تمرین ساده انجام شوند.
یک کیف اضطراری خانوادگی داشته باشید
خانواده میتواند متناسب با شرایط محل زندگی خود، یک کیف یا بسته اضطراری آماده داشته باشد.
برای مثال:
- آب و مواد غذایی ضروری
- داروهای مورد نیاز
- چراغقوه
- وسایل ارتباطی
- مدارک ضروری
- لباس مناسب
- وسایل بهداشتی
- وسایل ضروری کودک
اگر کودک نیازهای ویژه یا داروی خاصی دارد، برنامه اضطراری باید این نیازها را نیز در نظر بگیرد.
هنگام زلزله
اگر در منطقهای زندگی میکنید که احتمال زلزله وجود دارد، آموزشهای ایمنی باید مطابق دستورالعملهای رسمی محل زندگی باشد.
کودک باید بداند هنگام وقوع زلزله، مهمترین کار حفظ امنیت و پیروی از دستورهای بزرگسالان و مسئولان است.
تمرین قبلی در خانه و مدرسه میتواند باعث شود کودک در لحظه حادثه کمتر سردرگم شود.
هنگام سیل یا طوفان
در چنین شرایطی نیز باید از توصیههای رسمی و هشدارهای مسئولان محلی پیروی کرد.
کودک نباید به تنهایی در محیطهای پرخطر رفتوآمد کند.
بهویژه پس از سیل، آب جمعشده ممکن است خطرهای پنهانی داشته باشد. کودکان باید بدانند که بدون اجازه و همراهی بزرگسالان به مناطق آسیبدیده نزدیک نشوند.
کودک را از صحنههای ترسناک دور نگه دارید
پس از حادثه، ممکن است تصاویر خرابی، مجروحان یا عملیات امداد بارها در رسانهها و شبکههای اجتماعی نمایش داده شوند.
تماشای مداوم این تصاویر برای کودک ضروری نیست.
بهتر است:
- اخبار را متناسب با سن کودک محدود کنید.
- از پخش مداوم تصاویر حادثه در حضور کودک خودداری کنید.
- اگر کودک چیزی ترسناک دیده، درباره احساسش با او صحبت کنید.
بعد از حادثه؛ کودک ممکن است تغییر کند
پس از یک بلای طبیعی، کودک ممکن است برای مدتی:
- بیشتر گریه کند.
- از والدین جدا نشود.
- از تنها خوابیدن بترسد.
- کابوس ببیند.
- پرخاشگر یا تحریکپذیر شود.
- تمرکز کمتری داشته باشد.
- رفتارهایی شبیه سنین پایینتر نشان دهد.
این واکنشها میتوانند پاسخ طبیعی کودک به یک تجربه بسیار استرسزا باشند.
چه زمانی باید کمک تخصصی گرفت؟
اگر تغییرات رفتاری یا عاطفی کودک شدید باشند، برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند یا زندگی روزمره، مدرسه، خواب و روابط او را مختل کنند، بهتر است با متخصص سلامت روان کودک مشورت شود.
همچنین اگر کودک درباره آسیب زدن به خود یا دیگران صحبت کند، باید موضوع را جدی گرفت و از کمک تخصصی فوری در محل زندگی استفاده کرد.
با کودک درباره حادثه صحبت کنیم
اجازه دهید کودک سؤالهایش را بپرسد.
بهتر است پاسخها:
- ساده
- صادقانه
- متناسب با سن
- بدون جزئیات ترسناک غیرضروری
باشند.
اگر پاسخ چیزی را نمیدانید، میتوانید بگویید:
«من جواب این سؤال را نمیدانم، اما وقتی اطلاعات مطمئن داشته باشم به تو میگویم.»
این بهتر از دادن اطلاعات نادرست برای آرام کردن کودک است.
به کودک اطمینان بدهید که احساساتش طبیعی است
میتوان گفت:
«ترسیدن بعد از چنین اتفاقی طبیعی است. خیلی از آدمها میترسند. اگر چیزی نگرانت میکند، میتوانی با من حرف بزنی.»
به جای اینکه از کودک بخواهیم «قوی باشد»، بهتر است به او اجازه دهیم احساسات خود را تجربه و بیان کند.
روتین را دوباره بسازید
پس از بحران، هر زمان که شرایط اجازه دهد، زندگی روزمره را به تدریج به حالت قابل پیشبینی برگردانید.
برای مثال:
- زمان خواب مشخص
- وعدههای غذایی منظم
- بازی
- فعالیتهای خانوادگی
- ارتباط با دوستان
- بازگشت به مدرسه
روتین به کودک پیام میدهد که زندگی، حتی پس از یک اتفاق سخت، دوباره میتواند قابل پیشبینی شود.
بازی و نقاشی را جدی بگیرید
کودک ممکن است نتواند احساسات خود را بهخوبی با کلمات توضیح دهد.
بازی، نقاشی و قصه میتوانند به او کمک کنند تجربه خود را بیان کند.
اگر کودک حادثه را در بازی تکرار میکند، لزوماً به معنای بدتر شدن وضعیت نیست؛ گاهی کودک از طریق بازی تلاش میکند اتفاق ترسناک را در ذهن خود پردازش کند.
از نگاه حقوق کودک
در بلایای طبیعی، کودک همچنان حق دارد از امنیت، مراقبت، سلامت، آموزش، خانواده، تغذیه، سرپناه و حمایت عاطفی برخوردار باشد.
کودکانی که خانواده خود را از دست دادهاند، از خانواده جدا شدهاند یا شرایط ویژهای دارند، ممکن است به حمایت و حفاظت بیشتری نیاز داشته باشند.
در همه اقدامات امدادی و تصمیمهایی که مستقیماً بر زندگی کودکان اثر میگذارند، امنیت و منافع کودک باید مورد توجه ویژه قرار گیرد.
یک تمرین خانوادگی
امروز یک برنامه اضطراری ساده برای خانواده تهیه کنید.
با کودک، بدون ایجاد ترس، مشخص کنید:
اگر روزی از یکدیگر جدا شدیم، کجا همدیگر را پیدا میکنیم و با چه کسی تماس میگیریم؟
بعد این برنامه را به شکل یک بازی کوتاه تمرین کنید.
هدف این نیست که کودک را از وقوع حادثه بترسانیم؛ هدف این است که در صورت وقوع حادثه، بداند چه کاری انجام دهد و از چه کسی کمک بگیرد.
جمعبندی
بلایای طبیعی ممکن است ناگهانی باشند، اما آمادگی خانواده میتواند از سردرگمی و آسیب بیشتر جلوگیری کند.
آموزش ساده و متناسب با سن، داشتن برنامه اضطراری، حفظ ارتباط با کودک، محدود کردن تصاویر ترسناک و بازگرداندن تدریجی روتین زندگی، از مهمترین راههای حمایت از کودک هستند.
و مهمتر از همه، به یاد داشته باشیم:
کودک برای عبور از یک بحران فقط به نجات جسمش نیاز ندارد؛ او به امنیت عاطفی، حضور بزرگسالان قابل اعتماد و فرصتی برای دوباره احساس کردنِ آرامش نیز نیاز دارد.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال