ملاقات کودک پس از جدایی؛ چگونه رابطه کودک با والدین را حفظ کنیم؟
ملاقات کودک؛ فرصتی برای حفظ رابطه با والدین
پس از جدایی والدین، یکی از مهمترین موضوعات، حفظ رابطه کودک با هر دو والد است. برای بسیاری از کودکان، دیدار با پدر یا مادر میتواند منبع محبت، امنیت و ثبات عاطفی باشد.
البته ملاقات نباید به میدان ادامه اختلاف والدین تبدیل شود.
هدف اصلی باید این باشد که کودک، تا حد امکان، بتواند رابطهای امن، آرام و سالم با والدین خود حفظ کند.
ملاقات کودک یعنی چه؟
ملاقات به زمانی گفته میشود که کودک با والدی که با او زندگی نمیکند، ارتباط حضوری یا در برخی شرایط ارتباط تلفنی و آنلاین دارد.
نحوه، زمان و شرایط ملاقات میتواند بر اساس قوانین محل زندگی، توافق والدین یا تصمیم مراجع قانونی تعیین شود.
این شرایط برای همه خانوادهها یکسان نیست.
چرا ملاقات برای کودک مهم است؟
کودک پس از جدایی ممکن است نگران شود که:
- آیا پدر یا مادرم هنوز مرا دوست دارد؟
- آیا دیگر او را نمیبینم؟
- آیا طلاق تقصیر من بوده است؟
- آیا باید یکی از والدین را انتخاب کنم؟
ارتباط منظم و قابل پیشبینی، در شرایط مناسب، میتواند به کودک اطمینان دهد که رابطه عاطفی او با والدین همچنان ادامه دارد.
کودک نباید برای ملاقات احساس گناه کند
گاهی کودک ممکن است پس از گذراندن وقت با یکی از والدین، احساس کند به والد دیگر خیانت کرده است.
والدین باید به او اطمینان دهند:
«تو حق داری هم من و هم پدرت/مادرت را دوست داشته باشی.»
کودک نباید احساس کند که محبت به یک والد، به معنای بیوفایی به والد دیگر است.
قبل از ملاقات چه کنیم؟
بهتر است برنامه ملاقات برای کودک تا حد امکان روشن و قابل پیشبینی باشد.
والدین میتوانند:
- زمان و مکان را از قبل مشخص کنند.
- وسایل مورد نیاز کودک را آماده کنند.
- درباره برنامه روز، متناسب با سن کودک، توضیح دهند.
- از ایجاد بحث و تنش هنگام تحویل گرفتن یا بازگرداندن کودک خودداری کنند.
پیشبینیپذیری، احساس امنیت کودک را افزایش میدهد.
هنگام تحویل کودک از تنش دوری کنید
لحظه تحویل کودک نباید محل بحث درباره:
- مسائل مالی
- اختلافات زناشویی
- برنامه ملاقات
- شکایت از والد دیگر
باشد.
اگر اختلافی وجود دارد، بهتر است در زمان و فضای مناسب و دور از کودک پیگیری شود.
کودک نباید شاهد درگیری والدین باشد.
کودک را درباره والد دیگر بازجویی نکنید
پس از بازگشت کودک، پرسیدن سؤالهای ساده و طبیعی اشکالی ندارد؛ اما بازجویی یا تلاش برای جمعآوری اطلاعات از کودک میتواند او را تحت فشار قرار دهد.
به جای:
«پدرت چه کسی را دید؟ چه گفت؟ خانه چه خبر بود؟»
میتوان پرسید:
«خوش گذشت؟ دوست داری درباره روزت چیزی برایم تعریف کنی؟»
اگر کودک تمایل داشته باشد، خودش صحبت خواهد کرد.
اگر کودک نمیخواهد ملاقات کند چه؟
بیمیلی کودک باید جدی گرفته شود، اما نباید فوراً به معنای مخالفت قطعی با والد دیگر تعبیر شود.
ممکن است کودک:
- از تغییر محیط ناراحت باشد.
- از والد دیگر دلخور شده باشد.
- اضطراب جدایی داشته باشد.
- تحت تأثیر اختلاف والدین قرار گرفته باشد.
- یا واقعاً تجربهای ناخوشایند یا نگرانکننده داشته باشد.
بهتر است با آرامش دلیل احساس کودک بررسی شود و در صورت تداوم مشکل، از روانشناس کودک یا متخصص مربوط کمک گرفته شود.
اگر نگرانی درباره امنیت کودک وجود دارد، موضوع باید جدیتر و از مسیرهای تخصصی و قانونی پیگیری شود.
اگر والد دیگر برنامه ملاقات را رعایت نمیکند
بینظمی مکرر در ملاقات میتواند برای کودک آزاردهنده باشد.
کودک ممکن است احساس کند:
«من برای او مهم نیستم.»
به همین دلیل، والدین باید تا حد امکان به برنامههای توافقشده یا قانونی پایبند باشند.
اگر مشکلی پیش آمد، بهتر است توضیحی متناسب با سن کودک داده شود و از وعدههایی که امکان عملی شدن آنها وجود ندارد، پرهیز شود.
ملاقات فقط حضور فیزیکی نیست
کیفیت رابطه از مدت زمان مهمتر است.
در زمان ملاقات، کارهای سادهای مانند:
- بازی کردن
- کتاب خواندن
- آشپزی کردن
- پیادهروی
- گفتوگو
- انجام فعالیت مورد علاقه کودک
میتواند رابطه عاطفی را تقویت کند.
کودک بیش از برنامههای پرهزینه، به توجه واقعی و حضور عاطفی نیاز دارد.
ارتباط تلفنی و آنلاین
اگر ملاقات حضوری برای مدتی ممکن نباشد، تماس تلفنی یا تصویری میتواند به حفظ ارتباط کمک کند.
البته تماس نباید تبدیل به وسیلهای برای پرسیدن درباره زندگی والد دیگر یا انتقال پیامهای اختلافی شود.
هدف باید حفظ رابطه کودک و والد باشد.
از نگاه حقوق کودک
کودک حق دارد، در شرایطی که این ارتباط با امنیت و منافع او سازگار است، رابطه خود را با والدین حفظ کند و از محبت و حمایت آنها برخوردار باشد.
در عین حال، هیچ حق یا برنامه ملاقاتی نباید امنیت جسمی و روانی کودک را نادیده بگیرد. اگر خطر، خشونت یا سوءاستفاده مطرح باشد، شرایط ملاقات باید با توجه به قانون و نظر متخصصان و مراجع مسئول بررسی شود.
یک تمرین برای والدین
قبل از هر ملاقات، از خود بپرسید:
«آیا کاری که امروز انجام میدهم، به فرزندم کمک میکند با آرامش بیشتری رابطهاش را با هر دو والد حفظ کند؟»
اگر پاسخ مثبت است، احتمالاً در مسیر درستی قرار دارید.
جمعبندی
ملاقات پس از جدایی، میتواند فرصتی ارزشمند برای حفظ رابطه کودک با والدین باشد؛ به شرط آنکه به دور از تنش، رقابت و فشار عاطفی انجام شود.
والدین باید تلاش کنند کودک را از اختلافات خود دور نگه دارند، برنامهای قابل پیشبینی ایجاد کنند و به احساسات او توجه داشته باشند.
مهمترین نکته این است که کودک نباید مجبور شود میان والدین انتخاب کند.
او حق دارد در یک رابطه امن و سالم، محبت هر دو والد را تجربه کند؛ مگر آنکه شرایطی وجود داشته باشد که این ارتباط برای امنیت یا سلامت او مناسب نباشد.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال