پیشگیری از کودکآزاری؛ چگونه محیطی امن برای کودکان بسازیم؟
پیشگیری از کودکآزاری؛ امنیت کودک از خانه آغاز میشود!
کودکآزاری موضوعی است که هیچ خانوادهای دوست ندارد با آن روبهرو شود. با این حال، آگاهی و آموزش میتواند احتمال بسیاری از آسیبها را کاهش دهد.
پیشگیری از کودکآزاری به معنای ایجاد ترس در کودکان یا بیاعتماد کردن آنها به اطرافیان نیست؛ بلکه یعنی آموزش مهارتهایی که به آنها کمک میکند در محیطی امن رشد کنند و در صورت مواجهه با موقعیتهای نگرانکننده، بتوانند از بزرگسالان مورد اعتماد کمک بگیرند.
همزمان، والدین و سایر بزرگسالان نیز با ایجاد محیطی امن و حمایتگر، نقش مهمی در حفاظت از کودکان دارند.
پیشگیری یعنی چه؟
پیشگیری، مجموعه اقداماتی است که احتمال آسیب دیدن کودک را کاهش میدهد.
این اقدامات شامل:
- آموزش به کودک
- افزایش آگاهی والدین
- ایجاد روابط سالم
- تقویت مهارتهای زندگی
- فراهم کردن محیطی امن
است.
پیشگیری، بسیار مؤثرتر و کمهزینهتر از مداخله پس از وقوع آسیب است.
رابطه امن؛ مهمترین عامل محافظت
مهمترین ابزار پیشگیری، رابطهای است که کودک در آن احساس امنیت کند.
اگر کودک بداند که:
- حرفش شنیده میشود.
- به خاطر گفتن حقیقت تنبیه نمیشود.
- والدین از او حمایت میکنند.
در صورت بروز مشکل، احتمال بیشتری دارد موضوع را مطرح کند.
اعتماد، بهترین سپر محافظ کودک است.
آموزش متناسب با سن
آموزش باید با زبان ساده و متناسب با سن کودک انجام شود.
موضوعاتی که بهتر است به کودک آموزش داده شوند عبارتاند از:
- شناخت احساسات
- حریم بدن
- تفاوت لمسهای ایمن و نامناسب
- حق «نه» گفتن در موقعیتهای ناراحتکننده
- درخواست کمک از بزرگسالان قابل اعتماد
هدف این آموزشها، افزایش آگاهی کودک است، نه ایجاد ترس.
به احساسات کودک احترام بگذارید
کودکی که یاد گرفته احساساتش ارزشمند است، راحتتر درباره نگرانیها و مشکلات خود صحبت میکند.
وقتی کودک میگوید:
- «میترسم.»
- «دوست ندارم.»
- «احساس خوبی ندارم.»
به جای بیاهمیت جلوه دادن احساساتش، با دقت به او گوش دهید.
امنیت در فضای دیجیتال
امروزه بخشی از تعاملات کودکان در فضای آنلاین انجام میشود.
برای کاهش خطرها:
- قوانین مشخصی برای استفاده از اینترنت داشته باشید.
- درباره حفظ اطلاعات شخصی آموزش دهید.
- کودک را تشویق کنید اگر پیام یا محتوایی باعث ناراحتی او شد، با شما صحبت کند.
- بدون ایجاد فضای کنترل افراطی، بر فعالیت آنلاین او نظارت متناسب با سن داشته باشید.
آموزش به جای ترساندن
برخی والدین برای محافظت از کودک، او را از همه افراد میترسانند.
این روش معمولاً مؤثر نیست.
بهتر است به جای ترس، به کودک مهارت بدهیم:
- اعتماد به احساسات خود
- شناخت موقعیتهای نگرانکننده
- درخواست کمک
- گفتوگوی صادقانه با والدین
آگاهی، از ترس مؤثرتر است.
نقش جامعه در پیشگیری
حفاظت از کودکان فقط مسئولیت والدین نیست.
مدرسه، مهدکودک، مراکز فرهنگی، رسانهها و همه بزرگسالان میتوانند در ایجاد محیطی امن برای کودکان نقش داشته باشند.
جامعهای که حقوق کودک را میشناسد، بهتر میتواند از کودکان محافظت کند.
از نگاه حقوق کودک
همه کودکان حق دارند در برابر هرگونه خشونت، غفلت، سوءاستفاده و بهرهکشی محافظت شوند. بزرگسالان مسئولاند با آموزش، مراقبت، ایجاد محیطی امن و اقدام بهموقع در صورت نگرانی، از این حق حمایت کنند.
یک تمرین برای امروز
امروز با فرزندتان درباره سه بزرگسال قابل اعتماد گفتوگو کنید.
از او بخواهید نام سه نفر را بگوید که اگر روزی احساس ترس، ناراحتی یا خطر کرد، بتواند با آنها صحبت کند.
برای مثال:
- پدر یا مادر
- یکی از اعضای خانواده
- معلم یا مشاور مدرسه
این گفتوگوی ساده، به کودک کمک میکند بداند در شرایط دشوار تنها نیست.
جمعبندی
پیشگیری از کودکآزاری با آموزش، گفتوگو، احترام و ایجاد رابطهای مبتنی بر اعتماد آغاز میشود. کودکانی که احساس امنیت میکنند، حقوق خود را میشناسند و میدانند در صورت نیاز از چه کسانی کمک بگیرند، آمادگی بیشتری برای محافظت از خود و درخواست حمایت دارند.
والدین نیز با حضور آگاهانه، شنیدن بدون قضاوت و آموزش مهارتهای متناسب با سن، میتوانند نقش مهمی در کاهش خطرها ایفا کنند.
به یاد داشته باشیم، بهترین راه حفاظت از کودکان، ساختن دنیایی است که در آن احساس امنیت، احترام و حمایت کنند؛ نه دنیایی که از آن بترسند.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال