تعادل در بازیهای رایانهای؛ چگونه میان دنیای دیجیتال و زندگی واقعی توازن برقرار کنیم؟
تعادل؛ مهمترین قانون استفاده از بازیهای رایانهای!
بازیهای رایانهای برای بسیاری از کودکان یکی از سرگرمیهای محبوب هستند. آنها میتوانند لحظاتی شاد، هیجانانگیز و حتی آموزنده ایجاد کنند. اما همانطور که هیچ فعالیتی نباید تمام زندگی کودک را در بر بگیرد، بازیهای دیجیتال نیز باید بخشی از برنامه روزانه باشند، نه همه آن.
بسیاری از نگرانیهای والدین درباره بازیهای رایانهای، نه به خود بازی، بلکه به نبود تعادل مربوط میشود.
وقتی بازی جای خواب، ورزش، درس، کتاب خواندن، بازی در فضای باز یا ارتباط با خانواده را بگیرد، زمان آن رسیده است که تعادل دوباره برقرار شود.
چرا تعادل اهمیت دارد؟
رشد سالم کودک فقط با یک فعالیت شکل نمیگیرد.
کودکان برای رشد جسمی، ذهنی، اجتماعی و هیجانی به تجربههای متنوع نیاز دارند؛ از دویدن و بازی با دوستان گرفته تا کتاب خواندن، گفتوگو با خانواده، استراحت و البته بازیهای دیجیتال.
هرکدام از این فعالیتها بخشی از نیازهای کودک را تأمین میکنند و حذف یا پررنگ شدن بیش از حد هر یک، میتواند بر رشد او اثر بگذارد.
نشانههای برهم خوردن تعادل
گاهی والدین از خود میپرسند که آیا زمان بازی فرزندشان بیش از حد شده است یا نه.
به جای تمرکز فقط بر تعداد ساعتها، بهتر است به این پرسشها پاسخ دهید:
- آیا کودک خواب کافی دارد؟
- آیا برای بازی در فضای باز و فعالیت بدنی وقت میگذارد؟
- آیا تکالیف و مسئولیتهایش را انجام میدهد؟
- آیا با خانواده و دوستان ارتباط دارد؟
- آیا هنگام قطع بازی بهشدت عصبانی یا بیقرار میشود؟
اگر پاسخ چند مورد از این سؤالها منفی باشد، ممکن است تعادل در زندگی کودک به هم خورده باشد.
چگونه تعادل را برقرار کنیم؟
برنامه روزانه مشخص داشته باشید
بهتر است کودک بداند چه زمانی برای:
- خواب
- درس
- بازی در فضای باز
- مطالعه
- استراحت
- بازیهای رایانهای
در نظر گرفته شده است.
وقتی برنامه قابل پیشبینی باشد، پذیرش قوانین نیز آسانتر خواهد بود.
بازیهای دیجیتال را جایگزین همه سرگرمیها نکنید
اگر تنها گزینه سرگرمی کودک صفحهنمایش باشد، طبیعی است که وابستگی بیشتری ایجاد شود.
تلاش کنید فرصتهایی برای:
- ورزش
- بازیهای گروهی
- نقاشی
- کتاب خواندن
- ساختوساز
- گردش خانوادگی
فراهم کنید.
هرچه تجربههای متنوعتر باشند، وابستگی به یک فعالیت کمتر خواهد شد.
خودتان نیز الگو باشید
اگر والدین بیشتر زمان آزاد خود را با تلفن همراه یا تبلت میگذرانند، انتظار اینکه کودک رفتار متفاوتی داشته باشد، واقعبینانه نیست.
کودکان بیش از آنکه به توصیهها گوش دهند، رفتار بزرگترها را مشاهده و تقلید میکنند.
قوانین را با مشارکت کودک تنظیم کنید
به جای اینکه فقط قانون تعیین کنید، از کودک بخواهید در تنظیم آن مشارکت داشته باشد.
برای مثال، درباره زمان مناسب بازی یا فعالیتهای جایگزین با او گفتوگو کنید.
وقتی کودک در تصمیمگیری نقش داشته باشد، احتمال همکاری او بیشتر میشود.
اگر کودک فقط بازی رایانهای را دوست دارد چه کنیم؟
گاهی والدین نگران میشوند که فرزندشان دیگر به هیچ فعالیتی جز بازی علاقه ندارد.
در این شرایط:
- او را سرزنش نکنید.
- بازی را ناگهانی و کامل حذف نکنید.
- بهتدریج فعالیتهای جذاب دیگری به برنامه او اضافه کنید.
- زمانهای مشترک خانوادگی را افزایش دهید.
تغییرهای تدریجی معمولاً ماندگارتر از تصمیمهای ناگهانی هستند.
از نگاه حقوق کودک
کودکان حق دارند بازی کنند، استراحت داشته باشند و از فناوری نیز بهره ببرند. در عین حال، حق دارند از فرصتهای برابر برای رشد جسمی، ذهنی، عاطفی و اجتماعی برخوردار باشند. ایجاد تعادل میان بازیهای دیجیتال و سایر فعالیتهای زندگی، به حفظ این حق کمک میکند.
یک تمرین برای امروز
امروز همراه با فرزندتان یک «دایره تعادل» روی کاغذ بکشید.
دایره را به چند بخش تقسیم کنید و فعالیتهای مهم زندگی را در آن بنویسید:
- خواب
- مدرسه
- بازی در فضای باز
- کتاب خواندن
- خانواده
- بازیهای رایانهای
سپس از کودک بخواهید مشخص کند در یک روز معمولی، برای هر بخش چقدر زمان میگذارد.
این تمرین به او کمک میکند تصویر واضحتری از برنامه روزانه خود داشته باشد و درباره تعادل آن فکر کند.
جمعبندی
بازیهای رایانهای میتوانند بخشی سالم و لذتبخش از دوران کودکی باشند، اما فقط زمانی که در کنار سایر تجربههای مهم زندگی قرار بگیرند.
والدین با ایجاد برنامهای متعادل، انتخاب بازیهای مناسب، همراهی با کودک و الگو بودن در استفاده از فناوری، میتوانند به فرزندشان کمک کنند از مزایای دنیای دیجیتال بهره ببرد، بدون آنکه از فرصتهای ارزشمند زندگی واقعی دور شود.
به یاد داشته باشیم، هدف این نیست که کودک کمتر بازی کند؛ بلکه این است که زندگی او فقط به بازی محدود نشود. کودکی سالم، ترکیبی از بازی، یادگیری، حرکت، دوستی، خانواده و تجربههای واقعی است.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال