آسیبهای بازیهای رایانهای برای کودکان؛ چگونه از پیامدهای منفی پیشگیری کنیم؟
آسیبهای بازیهای رایانهای؛ مشکل، بازی نیست؛ استفاده نادرست از آن است!
بازیهای رایانهای به بخش جداییناپذیر زندگی بسیاری از کودکان تبدیل شدهاند. آنها میتوانند سرگرمکننده، آموزشی و حتی تقویتکننده برخی مهارتها باشند.
اما همانطور که هر فعالیتی اگر از تعادل خارج شود، میتواند آسیبزا باشد، بازیهای رایانهای نیز در صورت استفاده بیش از حد یا انتخاب نامناسب، ممکن است بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی کودک تأثیر منفی بگذارند.
بنابراین، هدف والدین نباید ممنوع کردن کامل بازی باشد؛ بلکه باید استفادهای متعادل، ایمن و متناسب با سن کودک را مدیریت کنند.
آیا همه بازیهای رایانهای آسیبزا هستند؟
خیر.
بسیاری از بازیها متناسب با سن کودک طراحی شدهاند و میتوانند به یادگیری، خلاقیت یا حل مسئله کمک کنند.
آسیبها معمولاً زمانی ایجاد میشوند که:
- زمان بازی بیش از حد باشد.
- محتوای بازی مناسب سن کودک نباشد.
- بازی جای خواب، فعالیت بدنی یا ارتباط با خانواده را بگیرد.
- کودک بدون نظارت و راهنمایی از بازی استفاده کند.
در چنین شرایطی، احتمال بروز مشکلات بیشتر میشود.
مهمترین آسیبهای احتمالی
کاهش فعالیت بدنی
اگر کودک ساعتهای طولانی مقابل صفحهنمایش بنشیند، فرصت دویدن، بازی در فضای باز و ورزش را از دست میدهد.
فعالیت بدنی برای رشد جسمی، سلامت قلب، استخوانها و حتی تمرکز کودک ضروری است.
اختلال در خواب
بازی کردن، بهویژه در ساعات پایانی شب، ممکن است خواب کودک را به تأخیر بیندازد یا کیفیت آن را کاهش دهد.
کمبود خواب میتواند بر یادگیری، خلقوخو و عملکرد روزانه او اثر بگذارد.
وابستگی به بازی
برخی کودکان بهتدریج آنقدر به بازی وابسته میشوند که کنار گذاشتن آن برایشان بسیار دشوار میشود.
اگر کودک هنگام پایان زمان بازی بهشدت عصبانی میشود یا علاقه خود را به فعالیتهای دیگر از دست داده است، بهتر است وضعیت او را با دقت بیشتری بررسی کنید.
کاهش ارتباط با خانواده و دوستان
اگر بیشتر وقت آزاد کودک صرف بازیهای دیجیتال شود، فرصت گفتوگو، بازی حضوری و تعامل با اعضای خانواده و همسالان کاهش مییابد.
این موضوع ممکن است بر رشد مهارتهای اجتماعی او تأثیر بگذارد.
تأثیر محتوای نامناسب
برخی بازیها دارای خشونت، ترس یا موضوعاتی هستند که برای سن کودک مناسب نیستند.
انتخاب بازی متناسب با ردهبندی سنی، یکی از مهمترین وظایف والدین است.
چگونه از این آسیبها پیشگیری کنیم؟
برای زمان بازی قانون مشخصی داشته باشید
زمان استفاده از بازیهای رایانهای باید متناسب با سن کودک و در تعادل با سایر فعالیتهای روزانه باشد.
بهتر است زمان بازی:
- بعد از انجام مسئولیتهای روزانه باشد.
- به ساعتهای نزدیک خواب موکول نشود.
- جای ورزش، بازی آزاد یا ارتباط با خانواده را نگیرد.
بازی مناسب سن کودک را انتخاب کنید
همه بازیها برای همه سنین مناسب نیستند.
پیش از نصب یا خرید یک بازی، درباره محتوای آن اطلاعات کسب کنید و به ردهبندی سنی آن توجه داشته باشید.
گاهی همراه کودک بازی کنید
وقتی والدین با دنیای بازی کودک آشنا باشند، بهتر میتوانند درباره آن گفتوگو کنند، نقاط قوت و ضعف بازی را بشناسند و در صورت نیاز او را راهنمایی کنند.
همراهی، معمولاً مؤثرتر از کنترل صرف است.
فعالیتهای جذاب دیگری فراهم کنید
کودکی که فرصت بازی در فضای باز، ورزش، کتاب خواندن، نقاشی یا وقت گذراندن با خانواده را دارد، کمتر احتمال دارد همه دنیای خود را در بازیهای دیجیتال خلاصه کند.
چه زمانی باید نگران شویم؟
اگر کودک:
- بیشتر اوقات فقط به بازی فکر میکند،
- در صورت قطع بازی بهشدت عصبانی یا بیقرار میشود،
- خواب، درس یا روابطش آسیب دیده است،
- یا دیگر به فعالیتهای مورد علاقه گذشته علاقهای ندارد،
بهتر است موضوع را جدی بگیرید و در صورت ادامه این وضعیت، از یک متخصص سلامت روان کودک کمک بگیرید.
از نگاه حقوق کودک
کودکان حق دارند از بازی و سرگرمی بهرهمند شوند، اما در کنار آن حق دارند از سلامت جسمی، روانی و اجتماعی نیز برخوردار باشند. مسئولیت والدین این است که شرایطی فراهم کنند تا بازیهای دیجیتال بخشی متعادل از زندگی کودک باشند، نه تمام آن.
یک تمرین برای امروز
امروز همراه با فرزندتان برنامه روزانه او را مرور کنید.
روی یک برگه، فعالیتهای مهم روز را بنویسید:
- خواب
- مدرسه یا درس
- بازی در فضای باز
- مطالعه
- وقت گذراندن با خانواده
- بازی رایانهای
سپس با هم بررسی کنید که آیا میان این فعالیتها تعادل وجود دارد یا خیر.
این تمرین به کودک کمک میکند بازیهای رایانهای را به عنوان یکی از بخشهای زندگی ببیند، نه مهمترین بخش آن.
جمعبندی
بازیهای رایانهای به خودی خود دشمن کودکان نیستند. آنچه میتواند مشکلساز شود، استفاده بیش از حد، انتخاب بازی نامناسب و نبود تعادل در زندگی کودک است.
والدین با انتخاب بازیهای مناسب، تعیین قوانین روشن، همراهی با فرزند و فراهم کردن فرصتهای متنوع برای بازی، یادگیری و ارتباط، میتوانند از مزایای بازیهای دیجیتال بهره ببرند و احتمال آسیبهای آن را کاهش دهند.
به یاد داشته باشیم، کودکان بیش از هر بازی دیجیتالی، به تجربههای واقعی، حرکت، گفتوگو، دوستی و حضور گرم خانواده نیاز دارند. این تجربهها هستند که پایههای رشد سالم و شاد کودکی را میسازند.
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال