چگونه اعتمادبهنفس کودک را افزایش دهیم؟ راهکارهایی که از خانه آغاز میشوند
چگونه اعتمادبهنفس کودک را افزایش دهیم؟
همه والدین دوست دارند فرزندشان با اعتمادبهنفس رشد کند؛ کودکی که از تجربه کردن نترسد، نظرش را بیان کند، در برابر شکست زود ناامید نشود و به تواناییهای خودش ایمان داشته باشد.
اما اعتمادبهنفس چیزی نیست که بتوان آن را با چند جمله تشویقی یا تعریف و تمجید به کودک هدیه داد. این ویژگی، بهتدریج و در جریان تجربههای روزانه شکل میگیرد؛ از زمانی که کودک احساس میکند دیده میشود، دوست داشته میشود و میتواند کارهایش را با تلاش خودش انجام دهد.
خبر خوب این است که خانواده، مهمترین نقش را در شکلگیری اعتمادبهنفس کودک دارد و بسیاری از رفتارهای ساده روزمره میتوانند این سرمایه ارزشمند را تقویت کنند.
اعتمادبهنفس یعنی چه؟
اعتمادبهنفس یعنی کودک باور داشته باشد که میتواند با تلاش، از عهده کارها و چالشهای متناسب با سنش برآید.
این به معنای کامل بودن یا موفق شدن در همه کارها نیست. کودکی که اعتمادبهنفس دارد، میداند ممکن است اشتباه کند، اما شکست را پایان راه نمیبیند. او دوباره تلاش میکند، سؤال میپرسد و از یادگیری نمیترسد.
اعتمادبهنفس چگونه شکل میگیرد؟
اعتمادبهنفس از تجربههای واقعی به وجود میآید، نه از تعریفهای اغراقآمیز.
وقتی کودک برای اولین بار بند کفشش را خودش میبندد، دوچرخهسواری یاد میگیرد، در جمع صحبت میکند یا مسئلهای را حل میکند، احساس توانمندی در او شکل میگیرد.
هر تجربه موفق، حتی اگر کوچک باشد، آجر دیگری بر بنای اعتمادبهنفس او اضافه میکند.
چه رفتارهایی اعتمادبهنفس کودک را تقویت میکنند؟
به کودک فرصت انجام دادن کارها را بدهید
گاهی از روی محبت، همه کارهای کودک را خودمان انجام میدهیم؛ لباسش را میپوشانیم، کیفش را آماده میکنیم یا حتی پاسخ سؤالهایش را به جای او میدهیم.
اما هر کاری که کودک خودش بتواند انجام دهد، فرصتی برای رشد اعتمادبهنفس اوست.
ممکن است زمان بیشتری طول بکشد یا نتیجه کاملاً بینقص نباشد، اما ارزش این تجربه بسیار بیشتر از انجام سریع کار توسط والدین است.
تلاش را تحسین کنید، نه فقط نتیجه را
اگر فقط زمانی کودک را تشویق کنیم که بهترین نتیجه را به دست آورده باشد، ممکن است بهتدریج از شکست بترسد.
بهتر است به جای تمرکز بر نتیجه، تلاش او را ببینیم.
برای مثال، به جای اینکه بگوییم:
«آفرین که بیست گرفتی.»
بگویید:
«دیدم برای این امتحان خیلی زحمت کشیدی و ناامید نشدی.»
این نوع تشویق، انگیزه درونی کودک را تقویت میکند.
اجازه دهید اشتباه کند
اشتباه کردن، بخشی از یادگیری است.
کودکی که از اشتباه کردن میترسد، معمولاً از تجربههای جدید هم فاصله میگیرد.
اگر هنگام اشتباه، او را سرزنش یا تحقیر کنیم، اعتمادبهنفسش آسیب میبیند.
بهتر است از او بپرسیم:
«فکر میکنی دفعه بعد چه کاری میتوانی بهتر انجام بدهی؟»
این سؤال، نگاه کودک را از شکست به یادگیری تغییر میدهد.
کودک را با دیگران مقایسه نکنید
مقایسه، یکی از بزرگترین دشمنان اعتمادبهنفس است.
وقتی کودک مدام میشنود:
«خواهرت از تو مرتبتر است.»
یا
«دوستت خیلی بهتر از تو درس میخواند.»
بهجای انگیزه گرفتن، احساس میکند به اندازه کافی خوب نیست.
هر کودک مسیر رشد، استعدادها و تواناییهای مخصوص به خود را دارد.
بهترین مقایسه، مقایسه کودک با گذشته خودش است.
به حرفهای کودک گوش دهید
وقتی کودک احساس کند نظرش اهمیت دارد، به ارزشمندی خود نیز بیشتر باور پیدا میکند.
لازم نیست همیشه با او موافق باشیم، اما لازم است با دقت به حرفهایش گوش دهیم، اجازه دهیم احساساتش را بیان کند و او را جدی بگیریم.
کودکی که در خانه شنیده میشود، معمولاً در جامعه نیز با اعتماد بیشتری صحبت میکند.
مسئولیتهای متناسب با سن به او بدهید
انجام دادن مسئولیتهای کوچک، احساس توانمندی را در کودک افزایش میدهد.
برای مثال:
- جمع کردن اسباببازیها
- آب دادن به گلدانها
- کمک در چیدن سفره
- مرتب کردن کیف مدرسه
وقتی کودک میبیند دیگران به او اعتماد دارند، خودش نیز بیشتر به تواناییهایش اعتماد میکند.
الگوی خوبی باشید
کودکان فقط به حرفهای ما گوش نمیدهند؛ آنها رفتار ما را نیز مشاهده میکنند.
اگر مدام خودمان را سرزنش کنیم، از ظاهر یا تواناییهایمان ناراضی باشیم یا از انجام کارهای جدید بترسیم، کودک نیز همین الگو را میآموزد.
در مقابل، وقتی با آرامش اشتباهات خود را میپذیریم و برای حل آنها تلاش میکنیم، به فرزندمان یاد میدهیم که ارزشمندی انسان به کامل بودن نیست.
چه رفتارهایی اعتمادبهنفس کودک را کاهش میدهند؟
برخی رفتارهای روزمره، بدون اینکه متوجه باشیم، میتوانند اعتمادبهنفس کودک را تضعیف کنند.
از جمله:
- مقایسه با دیگران
- تحقیر یا تمسخر
- برچسب زدن
- انتقاد مداوم
- انجام دادن همه کارها به جای کودک
- توقعهای غیرواقعبینانه
- نادیده گرفتن تلاشهای او
کودکی که همیشه احساس کند کافی نیست، بهتدریج تواناییهای خود را نیز باور نخواهد کرد.
از نگاه حقوق کودک
هر کودک حق دارد در محیطی رشد کند که در آن احساس ارزشمندی، احترام و امنیت داشته باشد. احترام به کودک فقط به معنای برآورده کردن خواستههای او نیست، بلکه یعنی شخصیت، احساسات و تواناییهایش جدی گرفته شوند.
وقتی والدین فرصت تجربه کردن، انتخاب کردن و حتی اشتباه کردن را به کودک میدهند، در واقع به حق او برای رشد و شکوفایی احترام میگذارند. اعتمادبهنفس، یکی از مهمترین ثمرههای چنین محیطی است.
یک تمرین برای امروز
امروز از فرزندتان بخواهید کاری را که معمولاً خودتان برایش انجام میدهید، این بار خودش انجام دهد؛ مثلاً لباسش را انتخاب کند، کیف مدرسهاش را مرتب کند یا در آماده کردن شام کمک کند.
وقتی کارش تمام شد، به جای تعریف کلی، درباره تلاشش صحبت کنید.
مثلاً بگویید:
«دیدم با حوصله سعی کردی خودت این کار را انجام بدهی. به تلاشت افتخار میکنم.»
همین جمله ساده، تأثیر بیشتری از دهها تعریف اغراقآمیز خواهد داشت.
جمعبندی
اعتمادبهنفس کودک، هدیهای نیست که یک روز به او بدهیم؛ بلکه مهارتی است که هر روز، با رفتارهای کوچک ما ساخته میشود.
وقتی به کودک فرصت تجربه کردن میدهیم، تلاشش را میبینیم، اشتباهاتش را به فرصتی برای یادگیری تبدیل میکنیم، او را با دیگران مقایسه نمیکنیم و به تواناییهایش اعتماد داریم، بذر اعتمادبهنفس را در وجودش میکاریم.
کودکی که به خودش باور دارد، در آینده نیز با شجاعت بیشتری یاد میگیرد، تصمیم میگیرد، روابط سالمتری میسازد و با چالشهای زندگی امیدوارانهتر روبهرو میشود. شاید این، یکی از ارزشمندترین هدیههایی باشد که یک پدر یا مادر میتواند به فرزندش بدهد.
هیچ مطلبی یافت نشد
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال