کودک گوشهگیر؛ چه زمانی تنهایی کودک طبیعی است و چه زمانی باید نگران شویم؟
کودک گوشهگیر؛ سکوت همیشه به معنای آرامش نیست!
«دوست ندارد با بچههای دیگر بازی کند.»
«در مهمانیها بیشتر کنار ما میماند.»
«در مدرسه خیلی کم حرف میزند.»
بعضی کودکان ذاتاً آرامتر از همسالان خود هستند. آنها از بازیهای شلوغ لذت نمیبرند، جمعهای کوچک را ترجیح میدهند و برای برقراری ارتباط با دیگران به زمان بیشتری نیاز دارند. این ویژگی، به خودی خود نگرانکننده نیست.
اما اگر کودکی که قبلاً فعال و اجتماعی بوده، بهتدریج از دیگران فاصله بگیرد، علاقهاش را به بازی و ارتباط از دست بدهد یا بیشتر وقتش را در تنهایی بگذراند، بهتر است این تغییر رفتار را جدی بگیریم.
گاهی سکوت کودک، حرفهای زیادی برای گفتن دارد.
گوشهگیری همیشه نشانه مشکل نیست
اولین نکتهای که باید بدانیم این است که همه کودکان اجتماعی و پرحرف نیستند.
بعضی کودکان شخصیت درونگراتری دارند و از تنهایی یا بازیهای فردی لذت میبرند. تا زمانی که این ویژگی باعث ناراحتی یا اختلال در زندگی روزمره آنها نشود، طبیعی است.
بنابراین، نباید هر کودک آرام یا کمحرفی را گوشهگیر بدانیم.
چه زمانی گوشهگیری نیاز به توجه دارد؟
بهتر است زمانی حساستر باشیم که کودک:
- از بازی با همسالان خودداری میکند.
- در مدرسه یا مهدکودک ارتباط بسیار محدودی دارد.
- بیشتر وقت خود را تنها میگذراند.
- از حضور در جمعها اجتناب میکند.
- علاقه خود را به فعالیتهایی که قبلاً دوست داشت از دست داده است.
- همزمان غمگین، مضطرب یا زودرنج به نظر میرسد.
اگر این تغییرات برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، بهتر است علت آن بررسی شود.
چرا بعضی کودکان گوشهگیر میشوند؟
خجالتی بودن
برخی کودکان برای برقراری ارتباط با دیگران به زمان بیشتری نیاز دارند.
آنها ترجیح میدهند ابتدا محیط و افراد را بشناسند و بعد وارد جمع شوند.
این موضوع با گوشهگیری ناشی از مشکلات روانی تفاوت دارد.
تجربههای ناخوشایند
گاهی کودک به دلیل تمسخر شدن، زورگویی، شکست در دوستی یا تجربههای تلخ، ترجیح میدهد از دیگران فاصله بگیرد.
در چنین شرایطی، گوشهگیری میتواند راهی برای محافظت از خود باشد.
اضطراب یا افسردگی
گاهی گوشهگیری یکی از نشانههای اضطراب یا افسردگی در کودکان است.
اگر کودک علاوه بر دوری از دیگران، تغییرات دیگری مانند غمگینی، بیانگیزگی یا اختلال خواب نیز دارد، بهتر است از متخصص کمک بگیرید.
تغییرات مهم زندگی
نقل مکان، تغییر مدرسه، طلاق والدین، از دست دادن یکی از نزدیکان یا تولد خواهر و برادر جدید نیز ممکن است باعث شود کودک برای مدتی گوشهگیر شود.
چگونه به کودک گوشهگیر کمک کنیم؟
او را مجبور به اجتماعی بودن نکنید
گاهی والدین میگویند:
«برو بازی کن.»
«چرا مثل بقیه نیستی؟»
«اینقدر خجالت نکش.»
این جملات معمولاً اعتمادبهنفس کودک را کمتر میکنند.
به جای اجبار، فرصتهایی آرام و تدریجی برای ارتباط با دیگران فراهم کنید.
با او گفتوگو کنید
بدون قضاوت از کودک بپرسید:
«این روزها احساس میکنم کمتر با دوستانت بازی میکنی. دوست داری دربارهاش صحبت کنیم؟»
گاهی کودک نگرانی یا تجربهای را در دل خود نگه داشته که فقط به یک شنونده نیاز دارد.
نقاط قوت او را ببینید
کودکان آرام معمولاً ویژگیهای ارزشمندی دارند.
بسیاری از آنها شنوندههای خوبی هستند، با دقت فکر میکنند و روابط عمیقتری برقرار میکنند.
کمک کنید کودک این تواناییها را نیز در خودش ببیند.
فرصت ارتباط را فراهم کنید
به جای فرستادن کودک به جمعهای شلوغ، از دیدار با یک دوست صمیمی یا شرکت در فعالیتهایی که مورد علاقه اوست شروع کنید.
ارتباطهای کوچک، معمولاً برای کودکان آرام آسانتر هستند.
با مدرسه در ارتباط باشید
اگر گوشهگیری کودک بیشتر در مدرسه دیده میشود، با معلم یا مشاور مدرسه صحبت کنید.
گاهی اطلاعاتی که مدرسه در اختیار دارد، به پیدا کردن علت اصلی کمک میکند.
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
اگر گوشهگیری کودک:
- بیش از چند هفته ادامه داشته باشد،
- باعث اختلال در روابط یا یادگیری او شود،
- همراه با غمگینی، اضطراب یا تغییرات شدید رفتاری باشد،
- یا ناگهان و بدون دلیل مشخص ایجاد شده باشد،
بهتر است با روانشناس کودک مشورت کنید.
از نگاه حقوق کودک
هر کودک حق دارد با ویژگیهای شخصیتی خود پذیرفته شود. آرام بودن یا درونگرا بودن، یک نقص نیست.
در عین حال، اگر کودک به دلیل مشکلات روانی، زورگویی، تبعیض یا بیتوجهی از ارتباط با دیگران محروم شود، بزرگسالان مسئول هستند که شرایطی امن و حمایتگر برای رشد اجتماعی او فراهم کنند.
یک تمرین برای امروز
امروز به جای اینکه از فرزندتان بخواهید «بیشتر با دیگران حرف بزند»، فقط ده دقیقه را به گفتوگوی دونفره با او اختصاص دهید.
از او بپرسید:
«اگر میتوانستی امروز یک چیز را در مدرسه یا بین دوستانت تغییر بدهی، آن چه بود؟»
پاسخش را بدون عجله و بدون ارائه راهحل فوری بشنوید.
گاهی همین گفتوگوهای کوتاه، دریچهای به دنیای درونی کودک باز میکنند.
جمعبندی
همه کودکان شبیه هم نیستند. بعضی پرانرژی و اجتماعیاند و بعضی آرامتر و درونگراتر. مهم این است که تفاوتهای شخصیتی را با مشکل اشتباه نگیریم.
اما اگر گوشهگیری کودک ناگهانی باشد، ادامه پیدا کند یا همراه با تغییرات دیگر در خلقوخو و رفتار او باشد، نباید آن را نادیده گرفت.
با پذیرش شخصیت کودک، ایجاد فضایی امن برای گفتوگو و در صورت نیاز، کمک گرفتن از متخصص، میتوانیم به او کمک کنیم احساس امنیت بیشتری داشته باشد و ارتباطهای سالم و رضایتبخشی با دیگران برقرار کند.
گاهی کودکی که ساکتتر از دیگران است، بیش از هر چیز به کسی نیاز دارد که سکوتش را بشنود.
هیچ مطلبی یافت نشد
محمدمهدی سیدناصری
پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال